20 Kasım 2024, Ayse Ökten ve Samed Küçükikiz
Zaman içinde gelir dağılımındaki değişiklikleri ölçmenin başlıca yöntemi, Gini katsayısını incelemektir. Bu katsayı sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımının eşitlik yönünde ilerlediğini, bire yaklaştıkça ise gelir dağılımının bozulduğunu ifade eder.
Aşağıdaki grafikten, Türkiye’de 2005-2013 arasında gelir dağılımında eşitsizliğin azaldığını, 2013 yılından itibaren ise gelir dağılımının giderek bozulduğunu gözlemlemekteyiz.
Ülkeler arası karşılaştırmada, seçtiğimiz 26 ülke arasında Türkiye’nin Brezilya ve Kosta Rika’dan sonra gelir eşitsizliğinin en yüksek olduğu üçüncü ülke konumunda olduğunu görüyoruz.
Değişik sektörlerde çalışanların gelirlerini karşılaştırmak ve zaman içinde nasıl değiştiğini anlamak için aşağıda bir grafik sunuyoruz. Bu grafikte, ortalama gelirin en yüksek olduğu hizmet sektörü gelirini sırasıyla inşaat, sanayi ve tarım sektörlerinde çalışanların gelirlerine bölüyoruz. Örneğin, 2008 yılında hizmet sektöründeki gelir, tarım sektörünün 2.1 katıyken, daha sonra bu oran gerilemeye başlamış ve 2022 yılında 1.3 seviyesine gelmiştir. Hizmet sektöründeki gelir, tüm yıllarda diğer sektörlere kıyasla daha yüksek olmakla birlikte, 2010 sonrasında inşaat, sanayi ve tarım sektörlerinde gelirlerin hizmet sektörüne kıyasla daha fazla arttığını söyleyebiliriz. Örneğin, hizmet sektörü gelirleri 2010 yılında sanayi sektörü gelirlerinden yaklaşık %25 daha yüksek iken, 2022 yılında neredeyse eşit duruma gelmiştir.
Son olarak, üniversite mezunu kişilerin gelirlerinin lise mezunu kişilerin gelirlerine bölünmesiyle elde edilen yükseköğretim ücret primini gösteren veriyi, 2005-2022 yılları için inceliyoruz. Bu bilgilere göre, üniversite mezunları 2012 yılında lise mezunlarından 1.77 kat daha fazla gelir elde ederken, bu fark zaman içinde azalarak 2022 yılında yaklaşık 1.38 seviyesine gerilemiştir.
Türkiye’de 2012’den itibaren gözlenen yükseköğretim ücret primindeki düşüşün sebepleri arasında, zaman içinde üniversite mezun sayısındaki artışın rol oynamış olma ihtimali yüksektir. 2008 yılında 25 yaş üstü nüfusun %9.1’i üniversite mezunu iken, bu oran 2023’de %24.4 olmuştur.
OECD ülkelerindeki yükseköğretim ücret primine baktığımızda, Türkiye’nin 2022’deki konumunun birçok ülkeden çok farklı olmadığını görüyoruz. Bu bilgilere göre, 2022 yılında Türkiye’de prim %49, 25 AB ülkesinde ortalama %52, OECD ortalaması ise %56 olmuştur. (veri)
