4 Ocak 2024, Ayse Ökten ve Samed Küçükikiz
Birçok ülkede olduğu gibi, Türkiye’de de bölgeler arasında büyük ekonomik farklılıklar vardır. Mesela, 2022’de işsizlik oranı Van bölgesinde %19.2 iken Kastamonu bölgesinde %6.2 olmuştur. İşgücüne katılım oranlarında Tekirdağ bölgesi %58.7 ile başı çekerken Şanlıurfa ve Mardin bölgeleri %45’in altında yer almaktadır.
Çalışan kişilerin hangi sektörlerde yoğunlaştığı da bölgeler arasında büyük farklılıklar göstermektedir. Bursa, Tekirdağ, Kocaeli bölgelerinde istihdamın %35’inden fazlası sanayi sektöründe yer alırken, Ağrı ve Erzurum bölgelerinde bu oran %10’un altındadır. Ağrı ve Erzurum bölgelerindeki istihdamın yaklaşık %40’ı tarım sektöründe yer almaktadır.
Emek piyasasının çarpıcı verilerinden birisi de ücretli, maaşlı ve yevmiyeli çalışanların toplam iş gücündeki oranıdır. TÜİK istihdam edilenleri işteki durumuna göre 3 gruba ayırmaktadır. Bunlar ücretli, maaşlı ve yevmiyeli; işveren ve kendi hesabına çalışan, ücretsiz aile işçisidir. Ücretli, maaşlı ve yevmiyeli çalışanların toplam istihdam içindeki oranı Ankara, İstanbul, İzmir gibi büyük şehirlerde %80 civarındayken, Kastamonu, Trabzon, Ağrı bölgelerinde %50 seviyesindedir.
Elbette bölgeler arası farklıkların oluşmasına sebep olan birçok faktör vardır. Bu konuda göz önüne alınması gereken bir faktör de asgari ücret olmalıdır. Türkiye’de 1974’ten beri ulusal düzeyde tek asgari ücret vardır. Bu sistemin birtakım avantajları olabilir. Ama göz önüne alınması gereken bir nokta asgari ücretin bölgesel gelir ile çok uyumsuz bir hale gelmiş olduğudur. Aşağıdaki grafik 2022 yılı için asgari ücretin değişik bölgelerdeki ortalama gelire oranını göstermektedir. 2022 yılı için 2 defa belirlenen asgari ücret ortalama olarak 4876 liradır. Bu asgari ücret 2022 yılında İstanbul’daki ortalama kişi başı gelirin %20 seviyesinde iken, Van bölgesinde %91 seviyesinde olmuştur.
